دانش و فرهنگ امام علىبن ابيطالب در عقل و انديشه ، يگانه و بىهمتاست و به همين جهت او محور فكرى اسلام و جامع و سرچشمه علوم عربى است ، به‌طورى كه در ميان اعراب هيچ دانشى نيست مگر آنكه على آن را پايه‌گذارى كرده و يا در پيدايش آن سهيم و شريك بوده است . دربارهء بلاغت و همچنين عظمت او در مسائل اجتماعى در آينده به تفصيل سخن خواهيم گفت . ولى در اين فصل از علوم عربى وى و همچنين از ادراكات او در فقه و قضاوت ، به‌طور اجمال بحث خواهيم كرد ؛ به اضافهء مطالبى كه درباره حكمت و فلسفه على ، به تناسب موضوع خواهد آمد . و ما اگر گفتار خود را در ميدان علوم و فرهنگ على كوتاه مىكنيم ، براى آن است كه در اين باره زياد گفتگو كرده‌اند و نويسندگان و محققان به‌طور تفصيل ، به تجزيه و تحليل آن پرداخته‌اند . هدف نهايى ما در اين كتاب آن است كه از آنجا كه ديگران به تفصيل پرداخته‌اند به‌طور اختصار بگذريم و در آنجا كه به اجمال اكتفا كرده و يا اصولًا مطرح نساخته‌اند ، به‌شرح و بسط بپردازيم . و نخست از قرآن و حديث آغاز سخن مىكنيم و سپس در باره علوم ديگر